Koffie en gezondheid

Alzheimer

Er worden veel studies gedaan naar de werking van het geheugen. Hoe kunnen we denken? Hoe kunnen we onthouden? Hoe kunnen we opgeslagen kennis weer oproepen?

Dat het drinken van koffie processen van het denken beïnvloedt staat vast. Onderzoek geeft tevens aanwijzingen dat cafeïne mogelijk kan bijdragen aan het verlagen van het risico op of het vertragen van het verloop van de ziekte van Alzheimer. Kenmerkend voor de ziekte van Alzheimer is in een eerste fase een sterk toegenomen vergetelheid die evolueert naar een totaal uitvallen van de hersenfuncties. Voor ouderen heeft koffiedrinken een extra positieve bijwerking: cafeïne helpt tegen vergeetachtigheid.

Korte - en langetermijngeheugen

Bij de werking van het geheugen¹ wordt een onderscheid gemaakt tussen het kortetermijngeheugen (het werkgeheugen) en het langetermijngeheugen. In het werkgeheugen wordt informatie kortstondig opgeslagen en verder verwerkt. Er kan slechts relatief kleine hoeveelheden informatie in het werkgeheugen worden opgeslagen. Het langetermijngeheugen bevat grotere hoeveelheden informatie die voor langere tijd is opgeslagen. Het korte- en langetermijngeheugen kunnen bewust worden aangesproken tijdens het uitvoeren van taken.

Onderzoeken

In diverse wetenschappelijke publicaties kon enerzijds worden aangetoond dat de cafeïne in koffie een significant positief effect heeft op de cognitieve functies in het algemeen en op alertheid en concentratievermogen in het bijzonder. Voor studenten, nachtwerkers, autobestuurders, … heeft dit een uitgesproken positieve invloed¹.

Kan cafeïne veroudering van het geheugen tegengaan?

Een interessante vraag is of cafeïne het langetermijngeheugen behoedt voor verval en of regelmatig koffiegebruik de mens behoedt voor cognitieve achteruitgang. Het Maastrichtse Verouderingsonderzoek (de MAAS-studie) naar de determinanten van veroudering telde 1875 matige tot forse cafeïnegebruikers van 24 tot 81 jaar oud. Deze personen werden in het laboratorium onderzocht op hun cognitieve vermogen². Cafeïne verbeterde dosisafhankelijk de prestatie op een aantal cognitieve taken, waaronder de onmiddellijke en uitgestelde herinnering³. Leeftijd stond echter niet in verband met geheugen. In de Fins-Nederlandse Fine Studie werd onderzocht of bij ouderen koffieconsumptie de cognitie over 10 jaar beïnvloedt⁴. De 707 deelnemers, allen mannen, waren geboren tussen 1900 en 1920. Na correctie voor tal van factoren bleek dat degenen die geen koffie dronken 8,3% in cognitieve vaardigheid waren achteruitgegaan tegen 2,0% bij de koffiedrinkers die gemiddeld 3 koppen per dag dronken. Meer dan 4 koppen maakte geen verschil met de niet-koffiedrinkers. Een gebruik van 1 tot 4 koppen koffie per dag hielp dus de cognitieve achteruitgang bij oudere mannen tegen te gaan.

Het verband tussen cafeïneverbruik en cognitieve achteruitgang en dementie is tevens onderzocht bij een groep van 4197 vrouwen en 2820 mannen in Frankrijk, over een periode van 4 jaar. Hieruit blijkt geen verband naar voren te komen bij mannen, terwijl het drinken van koffie bij vrouwen een tragere achteruitgang van de cognitieve functies met zich meebrengt, in het bijzonder bij de oudere deelnemers⁵.

Koffie en Alzheimer

Alzheimer en dementie zijn ziektes die beginnen met sterke vergeetachtigheid en uiteindelijk leiden tot uitval van hersenfuncties. Onderzoek toont aan dat cafeïne mogelijk bijdraagt tot het vertragen van het ontstaan en/of het vertragen van de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer^6,7,8.
In een prospectief onderzoek onder ruim 6000 personen van 65 jaar of ouder bleek dat koffieconsumptie, net als regelmatige beweging, gepaard ging met een lager risico op de ziekte van Alzheimer⁷. Resultaten van het HALE (Healthy Aging: a longitudinal study in Europe) project tonen aan dat o.a. matig koffiegebruik de kans op achteruitgang van het geheugen verkleint⁹.

In 2007 is er een overzichtsstudie uitgevoerd over de relatie tussen koffieverbruik en het risico op de ziekte van Alzheimer. Vier studies verricht tussen 1990 en 2002 kwamen aan bod: twee gevallen-controlestudies en twee cohortstudies. Al bleek koffieverbruik een positief effect te hebben op het verlagen van het risico op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer liepen de resultaten en methodologieën, volgens de onderzoekers, sterk uiteen¹⁰.

Literatuur

1. Snel, J., Lorist, M.M., et al., Coffee, caffeine and cognitive performance, in Coffee, Tea, Chocolate and the Brain,
A. Nehlig, Editor. 2004, CRC Press LLC: Baco Raton. 53-73.
2. Hameleers, P.A., et al., Habitual caffeine consumption and its relation to memory, attention, planning capacity and psychomotor performance across multiple age groups. Hum Psychopharmacol, 2000. 15(8): 573-581.
3. Smith, A., Effects of caffeine on human behavior. Food Chem Toxicol, 2002. 40(9): 1243-55.
4. Van Gelder, B.M., et al., Moderate coffee consuimption is associated with less rapid cognitive decline in elderly men, the FINE study. Neurobiology and Aging, 2004. 25(S2): S481.
5. Ritchie K. et al. Neurology 2007;69:536-545.
6. Dall'lgna O.P., Porciuncula L.O., Souza D.O. et al. Neuroprotection by caffeine and adenosine A2A receptor blockade of beta-amyloid neurotoxicity. Br J Pharmacol (2003); 138 (7): 1207-09.
7. Lindsay J. et al. Risk Factors for Alzheimer's Disease: A Prospective Analysis from the Canadian Study of Health and Aging. Am J Epidemiol (2002); 156 : 445-53.
8. Maia L., de Mendonça A. Does caffeine intake protect from Alzheimer's disease? European Journal of Neurology (2002); 9 (4): 377-82.
9. Bogers R.P., e.a., (editors), RIVM rapport 268053003 / 2005 Healthy Aging: a longitudinal study in Europe .
10. Barraco Quintana, J L et al, Neurological Research, Volume 29, 2007).