Cholesterol
Een verhoogd cholesterolgehalte van het bloed is een risicofactor voor het ontstaan van hart- en vaatziekten. Dat koffieverbruik het cholesterolgehalte van het bloed zou verhogen is een regelmatig terugkerend onderwerp van gesprek. Er zijn dan ook vele onderzoeken naar gedaan.
De onderzoeken
Zetmethodes
Of koffie invloed heeft op het cholesterolgehalte is afhankelijk van de zetmethode. Ongefilterde koffie kan het serumcholesterolgehalte verhogen, filterkoffie heeft dit effect niet 1-4. De cholesterolverhoging is toe te schrijven aan de diterpenen cafestol en kahweol, twee vetoplosbare stoffen die van nature in koffieolie aanwezig zijn. Van met name cafestol is het effect op het cholesterolgehalte aangetoond 5 .
Alleen bij bepaalde zetmethoden komen de diterpenen daadwerkelijk in het koffiezetsel terecht. Zo bevatten kookkoffie, cafetière koffie, Griekse koffie en Turkse koffie deze stoffen in hogere concentraties 2,6 . Bij filterkoffie en koffie van koffiepads, blijven cafestol en kahweol in de filter achter 2,6 . Deze koffies hebben dus geen cholesterolverhogend effect 2,7,8. Ook oploskoffie en (automaten-)koffie op basis van vloeibaar koffieconcentraat bevatten nauwelijks diterpenen en hebben geen of nauwelijks effect op serum lipiden 5,9.
Effect van cafestol op het cholesterolgehalte
Aan de hand van interventiestudies is een schatting gemaakt dat elke 10 mg cafestol bij dagelijks gebruik gedurende 4 weken leidt tot een verhoging van het totale cholesterolgehalte van het bloed met 0,13 mmol/l 10 . Echter bij langdurige consumptie wordt de stijging van het cholesterolgehalte kleiner, hetgeen op gedeeltelijke aanpassing van het lichaam op de effecten van diterpenen kan duiden 4 . Consumptie van een liter zeer sterk gezette cafetièrekoffie per dag (38 mg cafestol en 33 mg kahweol) gedurende een half jaar leidde na 12 weken tot een maximale cholesterolverhoging van 0.52 mmol/l. Vervolgens nam het cholesterolgehalte weer af en bedroeg na een half jaar de totale stijging nog 0.30 mmol/l ten opzichte van de beginwaarden. Kortere termijnstudies kunnen tot overschatting van het effect leiden 5 . Hoeveel kahweol bijdraagt is niet geheel duidelijk, omdat er geen studies zijn uitgevoerd met zuivere kahweol. Wel is bekend dat een mengsel van cafestol en kahweol een iets sterker effect heeft dan cafestol alleen5. Het effect van de diterpenen is overigens omkeerbaar. Na het stoppen met de consumptie van cafestol en kahweol keren de cholesterolwaarden weer terug naar de beginwaarden3.
Effect van cafeïne op het cholesterolgehalte
Het is hoogst onwaarschijnlijk dat cafeïne invloed heeft op het cholesterolgehalte. Er is geen verschil in de concentratie diterpenen tussen vergelijkbare reguliere koffie en cafeïnevrije koffie3. Studies met cafeïnevrije filterkoffie laten geen effect op het cholesterolgehalte zien5,11. Gerandomiseerd onderzoek bij 69 gezonde jonge Nederlanders laat bij cafeïneonthouding gedurende 9 weken eveneens geen effect zien op serumlipidengehaltes12.
Koffie bij verhoogd cholesterolgehalte
Mensen met een verhoogd cholesterolgehalte kunnen gewoon koffie blijven drinken. Indien zij koffie met verwaarloosbare hoeveelheden cafestol consumeren, zoals filterkoffie en koffie van koffiepads, hoeven zij hun consumptiegewoonten niet aan te passen. Ook een kopje espressokoffie behoort nog steeds tot de mogelijkheden. Een beperkte consumptie van espresso, 2 à 3 kopjes per dag, zal het cholesterolgehalte nauwelijks beïnvloeden3. Dit geldt in het algemeen niet voor kookkoffie, cafetière koffie, Turkse of Griekse koffie. Gezien het cholesterolverhogend effect bij ruime consumptie is het mensen met een verhoogd cholesterol gehalte aan te raden deze zetmethode zo veel mogelijk te beperken.
De rol van koffie
Koffieolie bevat van nature de diterpenen cafestol en kahweol die een cholesterolverhogend effect hebben. Of deze diterpenen teruggevonden worden in de koffie hangt echter af van de zetmethode. Bij filterkoffie en koffie van koffiepads, blijven cafestol en kahweol in de filter achter. Ook oploskoffie en (automaten-)koffie op basis van vloeibaar koffieconcentraat bevatten nauwelijks diterpenen. Deze koffies hebben dus geen cholesterolverhogend effect.
Literatuur
- 1. Boekschoten M.V., et al., Reproducibility of the serum lipid response to coffee oil in healthy volunteers. Nutr J, 2003; 2(1):8.
- 2. Boekschoten M.V., et al., Verwaarloosbare hoeveelheden cholesterolverhogende diterpenen in koffie gezet met de koffiepadmethode bij vergelijking met ongefilterde koffie. Ned Tijdschr Geneeskd , 2006; 52 :2873-2875.
- 3. Urgert R., Katan M.B., The cholesterol-raising factor from coffee beans. J R Soc Med, 1996a; 89(11):618-623.
- 4. Urgert R., et al., Comparison of effect of cafetiere and filtered coffee on serum concentrations of liver aminotransferases and lipids: six month randomised controlled trial. Br Med J, 1996b; 313:1362-1366.
- 5. Urgert R., Katan M.B., The cholesterol-raising factor from coffee beans. Annu Rev Nutr, 1997; 17:305-324.
- 6. Urgert R., et al., Levels of the Cholesterol-Elevating Diterpenes Cafestol and Kahweol in Various Coffee Brews. J Agric Food Chem, 1995; 43:2167-2172.
- 7. Ahola I., et al., The hypercholesterolaemic factor in boiled coffee is retained by a paper filter. J Intern Med, 1991; 230:293-297.
- 8. Dusseldorp M., et al., Cholesterol-raising factor from boiled coffee does not pass a paper filter. Artherios Thromb, 1991; 11:586-593.
- 9. Sara Lee/Douwe Egberts., intern rapport, 1998.
- 10. Weusten van der Wouw P.M.E., et al., Identity of the cholesterol-raising factor from boiled coffee and its effects on liver function enzymes. J Lip Res, 1994; 35:721-733.
- 11. Dusseldorp M., et al., Effect of decaffeinated versus regular coffee on serum lipoproteins. A 12 week double blind trial. Am J Epidem, 1990; 132(1):33-40.
- 12. Bak A.A., Grobbee D.E., The effect of serum cholesterol levels of coffee brewed by filtering or boiling. N Eng J Med, 1989; 32 1:1432-1437.
