Koffie en gezondheid

Bloeddruk

Bloeddruk is zowel, bij gezonde als niet gezonde personen, dagelijks aan veranderingen onderhevig. Over de relatie tussen koffiegebruik en bloeddruk zijn er veel onderzoeken verricht. Die laten tot nu toe een inconsistent beeld zien.

De onderzoeken

Verhoogde bloeddruk

Regelmatige consumptie van koffie heeft een beperkte tot geen invloed op de bloeddruk bij mensen met een normale bloeddruk^1-7. Wel is er een verschil in het kortetermijneffect en het effect op langere termijn. Koffiedrinken heeft kort na consumptie een iets verhogend effect op de bloeddruk, dat vergelijkbaar is met het effect op de bloeddruk tijdens het voeren van een gesprek⁸. Zo'n acuut effect komt door de cafeïne. De bloeddruk daalt binnen een paar uur weer naar de uitgangswaarde. Bovendien lijkt gewenning op te treden voor het effect van cafeïne^9,10. Onderzoeken die betrekking hebben op een langere termijn wijzen uit dat koffie nauwelijks tot geen effect heeft op de bloeddruk^4-7.

Verschil tussen koffie en cafeïne

Een meta-analyse uit 2005 met daarin 16 interventiestudies naar het effect van koffie of cafeïne op de bloeddruk, gaf voor koffie en cafeïne een verschillend resultaat. Koffie (gemiddeld 725 ml per dag (± 5 kopjes)) gaf een verhoging van de systolische bloeddruk met 1.2 mg Hg en van de diastolische bloeddruk met 0.5 mg Hg⁵. Een vergelijkbare hoeveelheid cafeïne toegediend in tabletvorm gaf verhogingen van respectievelijk 4.2 en 2.4 mg Hg voor systolische en diastolische bloeddruk. Waarom pure cafeïne wel en koffie met cafeïne nauwelijks een effect heeft op de bloeddruk moet nog onderzocht worden. Mogelijk wordt het negatieve effect van cafeïne teniet gedaan door andere componenten in koffie zoals kalium, magnesium en polyfenolen.

Hypertensie

Uit diverse onderzoeken blijkt koffie geen relevant effect te hebben op het risico op hypertensie^4,6,7,11.
In de Nederlandse cohortstudie van Uiterwaal e.a. werden onder bijna 3.000 mannen en bijna 3.400 vrouwen zonder hoge bloeddruk de langetermijneffecten van koffiedrinken op het risico op hypertensie (systolische druk >140 mmHg) onderzocht. De groep die nooit koffie dronk bleek, ook na correctie voor mogelijk verstorende verklaringen, een kleiner risico op hypertensie te hebben dan mensen die een geringe koffieconsumptie hadden (1-3 koppen per dag)⁷. De groep niet-koffiedrinkers was echter klein en mogelijk gaat niet-koffiedrinken gepaard met een andere en gezondere leefstijl waarvoor niet geheel kon worden gecorrigeerd. Opvallend was dat vrouwen die veel koffie dronken (>6 koppen per dag) een lagere kans op hypertensie hadden.

Een vergelijkbaar resultaat is ook gevonden bij de Nurses Health Study onder ruim 155.000 vrouwen zonder hoge bloeddruk die 12 jaar in de tijd zijn gevolgd⁶. Consumptie van meer dan 6 koppen koffie per dag bleek een licht beschermend effect te hebben op het risico op hypertensie. Daarentegen bleek cola wel gerelateerd aan een verhoogd risico op hypertensie.

Onderzoek bij mensen met hypertensie laat zien dat zich onthouden van koffie geen effect heeft op de bloeddruk van hypertensiepatiënten^12,13. Ook werd de bloeddruk niet verder verhoogd door koffiedrinken bij mensen met matige hypertensie. Beïnvloedbare factoren die een grote rol spelen bij hypertensie zijn overgewicht, lichamelijke inactiviteit, hoge natriuminname of alcoholverbruik en een lage kaliuminname⁴. Er zijn geen aanwijzingen om een matige consumptie van cafeïnehoudende koffie (4 tot 5 koppen koffie per dag) af te raden bij mensen met hypertensie. Indien men liever geen cafeïne wil consumeren is cafeïnevrije koffie een prima alternatief.

De rol van koffie

Koffie lijkt geen grote invloed te hebben op de bloeddruk. Dagelijkse consumptie laat geen tot een gering effect op de bloeddruk zien. Bovendien blijkt de relevantie van deze verhoging ten opzichte van andere voeding- en leefstijlfactoren heel beperkt. Er zijn geen aanwijzingen om bij hypertensie koffie te ontraden. Op basis van het beschikbare onderzoek vormt een normale koffieconsumptie geen probleem.

Literatuur

1. Myers M.G., Reeves R.A., The effect of caffeine on daytime ambulatory blood pressure. Am J Hypert, 1991; 4 :427-431.
2. Stamler J., et al., Relation of Relation of body mass and alcohol, nutrient, fiber, and caffeine intakes to blood pressure in the special intervention and usual care groups in the Multiple Risk Factor Intervention Trial. Am J Clin Nut, 1997; 65 (suppl):338-65.
3. Jee S.H., et al., The effect of chronic coffee drinking on blood pressure: a meta-analysis of controlled clinical trials. Hypertension, 1999; 33 (2):647-52.
4. Geleijnse J.M., et al., Impact of dietary and lifestyle factors on the prevalence of hypertension in Western populations. Eur J Pub Health, 2004;14:235-239.
5. Noordzij M., et al., Blood pressure response to chronic intake of coffee and caffeine: a meta-analysis of randomized controlled trials. J Hypert, 2005; 23:921-928.
6. Winkelmayer W.C., et al., Habitual Caffeine Intake and the Risk of Hypertension in Women. JAMA, 2005; 294:2330-2335.
7. Uiterwaal C., et al., Coffee intake and incidence of hypertension, Am J Clin Nutr, 2007; 85:718-723.
8. Nurminen M.L., et al., Coffee, caffeine and blood pressure: a critical review: Euro J Clin Nutr, 1999; 53:831-839.
9. Casiglia E., et al., Haemodynamic effects of coffee and purified caffeine in normal volunteers: a placebo-controlled clinical study. J Hum Hypertens, 1992; 6(2):95-99.
10. Jee S.H., et al., The effect of coffee on blood pressure, a meta analyses of controlled clinical trials. Can J Cardiol 1997; 13(Suppl B):36B.
11. Klag M.J., et al., Coffee intake and the risk of hypertension: the Johns Hopkins precursors study. Arch Intern Med, 2002; 162 (6):657-62.
12. MacDonald T.M., et al., Caffeine restriction: effect on mild hypertension. Br Med J, 1991; 303 :1235-1238.
13. Nurminen M.L., et al., Dietary factors in the pathogenesis and treatment of hypertension. Ann Med, 1998; 30(2):143-150.